Zwijgen als bewijs

Een verdachte is niet verplicht vragen te beantwoorden en hoeft niet tegen zichzelf te verklaren. Toch staan het EHRM en de Hoge Raad toe dat in bepaalde gevallen consequenties worden verbonden aan het zwijgen van een verdachte. Hoe geven rechters hier in de praktijk invulling aan? En hoe verhoudt dit zich tot de kaders van het EHRM, de Hoge Raad en inzichten uit (niet-juridische) bewijstheorieën?

In Zwijgen als bewijs? wordt de rol van zwijgen bij de totstandkoming van bewijsbeslissingen van Nederlandse strafrechters onderzocht. Op basis van een systematische analyse van rechtspraak in witwas- en diefstalzaken en semigestructureerde interviews met rechters wordt inzicht geboden in de feitelijke toepassing en waardering van zwijgen in de bewijsconstructie.

Het onderzoek laat zien dat zwijgen veelal wordt opgevat als het uitblijven van een aannemelijke alternatieve verklaring, maar soms ook – impliciet – als een aanwijzing van schuld. Deze bevindingen worden geplaatst in het kader van de rechtspraak van het EHRM en de Hoge Raad. Bewijstheorieën bieden bovendien inzichten aan de hand waarvan de rollen van zwijgen beter kunnen worden begrepen en gewaardeerd.

Dit onderzoek biedt inzicht in hoe rechters zwijgen wegen binnen het bewijsrecht en draagt bij aan een beter begrip van de werking van het strafproces in de praktijk.